Document Object Model

Czas zabrać się za bardziej praktyczne rzeczy, czyli za obsługę naszej strony.

Do odzwierciedlenia struktury elementów na stronie Javascript (ale też niektóre inne języki) korzysta z DOM czyli Document Object Model. Model ten opisuje jak zaprezentować tekstowe dokumenty HTML (które piszesz sobie jako tekst w edytorze) w postaci modelu obiektowego w pamięci komputera. Przeglądarka wiec czyta kod (tekst) naszej strony, parsuje go a następnie podaje nam zbudowane na jego podstawie drzewo DOM.

Każdy dokument HTML składa się z różnych elementów. Na górze takiego drzewa znajduje się document (który z kolei znajduje się w oknie przeglądarki - window), a w nim odpowiednie elementy takie jak html, body, paragrafy itp, do których możemy się odwoływać poprzez odpowiednie właściwości i metody.

dom drzewo

Tak wygląda mini teoria.

Będąc w debugerze przeglądarki, wpisz w konsoli window i naciśnij enter. Jak wiemy, dla Javascriptu odpalanego w przeglądarce jest to główny obiekt.
Gdy rozwiniesz jego właściwości, zobaczysz, że jedną z nich jest document (gdy na niego najedziesz, zauważysz, że podświetli się cała strona).
Obiekt ten to interfejs - obiekt, który reprezentuje wyświetlaną w przeglądarce daną stronę. Zawiera on wiele funkcji i właściwości, dzięki którym możemy dynamicznie taką stronę modyfikować.

Zanim cokolwiek pobierzemy...

Żeby móc odwoływać się do elementów na stronie, powinniśmy mieć pewność, że są one już dostępne dla skryptu, czyli powinny być już wczytane przez przeglądarkę.

W klasycznym podejściu strona czyta HTML od góry do dołu. Jeżeli natrafi na skrypt, wczyta go i uruchomi. Jeżeli w takim skrypcie odwołujemy się do elementów poniżej, to mamy błąd, ponieważ skrypt wykonał się zanim wczytały się elementy.

Można to rozwiązać na minimum trzy sposoby. Po pierwsze możemy nasz skrypt umieścić na samym końcu body (tuż przed </body>). Po drugie możemy do niego dodać atrybut defer. Możemy też użyć zdarzenia DOMContentLoaded, które odpalane jest w momencie wczytaniu całego drzewa DOM.

W każdym bądź razie pamiętaj, że jeżeli przy pierwszych próbach pobrania elementu ze strony dostajesz null, przyczyną wcale nie musi być źle napisany kod, co skrypty znajdujące się na górze kodu strony.

Pobieranie elementów

W dzisiejszych czasach najwygodniej jest pobierać elementy za pomocą metod querySelector(selectorCss) i querySelectorAll(selectorCss).

Obie te metody jako parametr wymagają podania w formie tekstu selektora CSS, który normalnie w CSS wskazywał by na dane elementy.

Metoda querySelector() zwraca pierwszy pasujący do selektora element, lub null, gdy nic nie znajdzie.


//pobieramy pierwszy element .btn-primary
const btn = document.querySelector(".btn-primary");

//pobieramy pierwsze li listy ul
const li = document.querySelector("ul li");

//pobieram element, który ma id module
const module = document.querySelector("#module");

Druga metoda querySelectorAll(selector) ma bardzo podobne działanie, z tą różnicą, że zwraca kolekcję elementów lub pustą kolekcję gdy nic nie znajdzie.


const buttons = document.querySelectorAll(".button");

for (const btn of buttons) {
    console.log(btn);
}

Metody te możemy odpalić zarówno dla całego dokumentu, jak i dla każdego elementu z osobna. W tym drugim przypadku szukamy elementów wewnątrz danego elementu.


//w całym dokumencie
const buttons = document.querySelectorAll(".button");

//w .module
const module = document.querySelector(".module");
const buttons = module.querySelectorAll(".button");

Elementy na stronie możemy też wyłapywać za pomocą poniższych metod. Nie mają one jednak takich możliwości jak powyższe, z tego powodu raczej nie zalecam ich używać.

getElementById("id") pobiera jeden element o danym id
getElementsByTagName("tag-name") pobiera elementy o danym znaczniku
getElementsByClassName("class-name") pobiera elementy o danej klasie
getElementsByName("name") pobiera elementy o danym atrybucie name (w sumie mało użyteczne)

W ramach treningu spróbuj poćwiczyć selektory w grze przygotowanej przez Martę Tomczak.
Link tutaj: http://monsterjs.com/

monsters

Przy okazji nie zapomnij dać jej dobrego komentarza, bo odwaliła kawał dobrej roboty.

Pętle po kolekcjach

Jeżeli pobieramy pojedynczy element za pomocą querySelector() lub getElementById(), od razu możemy zacząć na nim działać ustawiając mu tekst, style, czy inne właściwości, ale też pobierając w nim inne elementy.


const element = document.querySelector("div");
element.style.color = "red"; //ustawiam kolor tekstu na czerwony

const p = element.querySelector("p"); //pobieram w nim paragraf
p.innerText = "Przykładowy tekst";

Jeżeli jednak używamy metod do pobrania wielu elementów (np. querySelectorAll) w rezultacie dostajemy kolekcję elementów (nawet jeżeli elementów jest jeden lub wcale). Dla nas oznacza to tyle, że praktycznie zawsze będziemy musieli tutaj działać tak jak na tablicy z obiektami:


const elements = document.querySelectorAll(".module");

elements.style.color = "red"; //błąd - bo to kolekcja

elements[0].style.color = "red"; //ok bo pierwszy element w kolekcji

//ok, bo robimy pętlę
for (const el of elements) {
    el.style.color = "red";
}

Metod typowych dla tablic takich jak (filter, some, map) nie będziemy mogli tutaj użyć, ponieważ kolekcje przypominają tablice, ale nimi nie są.


const elements = document.querySelectorAll(".module");

elements.map(el => el.style.color = "red"); //błąd - map jest dla tablic

Możemy to obejść, konwertując taką kolekcję na typową tablicę za pomocą spread syntax lub Array.from():


const buttons = document.querySelectorAll("button");

[...buttons].map(el => el.style.color = "red");

Wyjątkiem jest tutaj forEach, która została w nowych przeglądarkach (już nie takich nowych) dodana także dla kolekcji zwracanych przez querySelectorAll:


const elements = document.querySelectorAll(".module");

elements.forEach(el => {
    el.style.color = "blue"
});

Gotowe kolekcje

Nie każdy element na którym będziemy pracować musimy pobierać za pomocą powyższych metod.

Wiele elementów mamy już podstawione pod stosowne zmienne.

Zanim przejdziemy dalej, odpal przykładową stronę. i włącz debugera.

Wypisz w konsoli document i naciśnij enter.

window - właściwość document

Gdy zbadasz w konsoli ten obiekt, zobaczysz, że wśród właściwości znajdują się takie, które wskazują na dane elementy na stronie, ale też kolekcje, które zawierają w sobie pogrupowane elementy danego typu. Niektóre z nich to:


document.body //element body

document.all //kolekcja ze wszystkimi elementami na stronie
document.forms //kolekcja z formularzami na stronie
document.images //kolekcja z grafikami img na stronie
document.links //kolekcja z linkami na stronie
document.anchors //kolekcja z linkami będącymi kotwicami

Ale nie są to jedyne kolekcje gotowe do użycia. Gdy dla przykładu pobierzemy ze strony jakiś formularz i wypiszemy go w konsoli, okaże się że, obiekt taki też ma swoje gotowe kolekcje np. elements, która zawiera wszystkie elementy formularza. Podobnie element select, który zawiera właściwość options, która zawiera kolekcję elementów options danego selekta.

Czy musisz je znać? Nie. Zawsze możesz pobrać dane elementy korzystając np. z querySelector, przy czym czasami warto sobie skrócić swój kod korzystając z gotowców - szczególnie gdy prowadzisz zajęcia, a kursanci zaczynają się nudzić...

Żywe kolekcje

W większości przypadków najlepszym wyborem do pobierania elementów będą metody querySelector/querySelectorAll. Dzięki temu, że jako parametr podajemy selektor CSS, mamy tutaj o wiele większe możliwości niż w przypadku starszych metod. Ale nie tylko większe możliwości oddzielają tą metodę od ich starszych sióstr.

Poniżej stworzyłem diva z kilkoma elementami span. Po kliknięciu na przycisk pobieram te spany na dwa sposoby: za pomocą querySelectorAll() i getElementsByTagName(), po czym wypisuję je w konsoli.


<div class="test">
    <span>1</span>
    <span>2</span>
    <span>3</span>
    <span>4</span>
    <span>5</span>
</div>

const parent = document.querySelector(".test");
const spanGroupA = parent.querySelectorAll("span");
const spanGroupB = parent.getElementsByTagName("span");

console.log("querySelectorAll: ", spanGroupA);
console.log("getElementsByTagName: ", spanGroupB);
1 2 3 4 5

Jak zauważysz niby zwracane są podobne elementy, ale pod postacią innych struktur. I tak querySelectorAll() zwraca NodeList, natomiast getElementsByTagName() zwraca HTMLCollection.

Ten drugi rodzaj zwracany jest też przez inne metody takiej jak getElementsByCOŚ ale także przez właściwości, które poznamy przy poruszaniu się po drzewie.

HTMLCollection różnią się od NodeList tym, że nie pozwalają używać na sobie forEach() (chyba, że skonwertujemy je na tablicę), ale przede wszystkim tym, że zawierają tak zwane żywe kolekcje, które na bieżąco odzwierciedlają stan html.

Przykładowo pobierasz spany w danym elemencie za pomocą querySelectorAll i getElementsByTagName. Jeżeli w przyszłości liczba tych spanów się zmieni (dojdą nowe lub zostaną usunięte), kolekcja pobrana za pomocą getElementsByTagName automatycznie się zaktualizuje, natomiast querySelectorAll będzie odzwierciedlać stan z momentu pobrania.

Odpowiednie testy możesz zobaczyć na tej stronie.

Selektor :scope

Załóżmy, że mamy poniższy HTML:


<div class="module">
    <div>
        <div class="inside">lorem ipsum sit dolor</div>
    </div>
</div>

Pobieramy dany element:


const module = document.querySelector(".module");

Teraz chcielibyśmy wyszukać element w jego wnętrzu. Odpalamy więc dla niego querySelector:


const module = document.querySelector(".module");
const div = module.querySelector("div > div > div");

Jaki wynik będzie miała stała div?

Teoretycznie nie powinna wskazywać na nic, bo przecież w elemencie .module nie mamy 3 divów.

Okazuje się, że będzie wskazywać na div.inside.

Pamiętaj, że w przypadku querySelector() i querySelectorAll() w nawiasach podajemy selektory CSS, które wskażą na dany element. W powyższym przykładzie selektor div > div > div jak najbardziej wyłapał by w css diva o którego nam chodziło.

Jeżeli za pomocą metod querySelector i querySelectorAll wyszukujemy elementy wewnątrz jakiegoś elementu, Javascript wyłapuje elementy pasujące do danego selektora, a następnie odfiltrowuje te, które występują w elemencie występującym z lewej strony querySelectora.

Czasami niestety takie działanie może powodować nieoczekiwane wyniki:


<div class="module">
    <div data-id="one">
        <div data-id="two"> <!-- tego chcemy złapać -->
        </div>
    </div>
</div>

const module = document.querySelector(".module");

const divTwo = module.querySelector("div div");
console.log(divTwo); //<div data-id="one"></div>

Jeżeli chcemy by działanie tych selektorów odbywało się od danego rodzica (u nas .module) musimy użyć specjalnego selektora :scope.


const module = document.querySelector(".module");

const divTwo = module.querySelector(":scope div div");
console.log(divTwo); //<div data-id="two"></div>

Niestety selektor :scope nie zadziała na każdej przeglądarce. Ale i to nie jest żadnym problemem. Zamiast pobierać elementy po znacznikach, staraj się im nadawać odpowiednie klasy i ich używać w selektorach - zupełnie jak w CSS.

Tutaj też pojawia się mała uwaga. Nie każda klasa będzie dobrym wyborem do wyłapywania elementów. Pisząc skrypty powinieneś starać się robić to tak, by były jak najbezpieczniejsze. W ostatnich czasach dość popularne staje się używanie Tailwind CSS. Osobiście starał bym się nie używać takich klas do pobierania elementów. Wygląd elementu może się zmienić, a co za tym idzie i klasy się zmienią. Zamiast tego dodaj elementowi odpowiednią klasę, może atrybut i to ich użyj do wyłapywania.


<!-- zle -->
<figure class="bg-gray-100 rounded-xl p-8">
</figure>

<!-- lepiej -->
<figure class="bg-gray-100 rounded-xl p-8 user-card">
</figure>

Ciekawostka

Ostatnia ciekawostka i już daję ci spokój. JavaScript ma kilka naleciałości, które po dziś dzień gdzieś tam się ukrywają. Jednym z takich dziwactw jest to, że jeżeli stworzymy w html jakiś element z atrybutem ID, w JavaScript zostanie dla nas stworzona zmienna o takiej samej nazwie, która będzie wskazywała na ten element:


<div id="test"></div>

console.log(test); //<div id="test"></div>

Zmienna taka będzie zawsze globalna. Dodatkowo zostanie stworzona tylko wtedy, gdy w obiekcie window nie mamy właściwości o takiej nazwie.

Praktyka używania zmiennych które są budowane na bazie ID jest zła i nie jest zalecana. Raz, że kod jest mało czytelny (bo nie wiadomo skąd taka zmienna się pojawiła), a dwa, że takie zmienne są globalne, a to nie za dobra rzecz...

Trening czyni mistrza

Jeżeli chcesz sobie potrenować zdobytą wiedzę z tego działu, to zadania znajdują się w repozytorium pod adresem: https://github.com/kartofelek007/zadania-dom

W repozytorium jest branch "solutions". Tam znajdziesz przykładowe rozwiązania.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Jeżeli chcesz używać jakiejś części tego kursu, skontaktuj się z autorem.
Aha - i ta strona korzysta z ciasteczek.

Menu